Καλλιεργώντας την ενσυναίσθηση στο Νηπιαγωγείο: Αναγνώριση και έφραση των συναισθημάτων.

Αν έπρεπε να ορίσουμε την ενσυναίσθηση με μία μόνο φράση για το νηπιαγωγείο, αυτή θα ήταν: 

Η ικανότητα να βλέπουμε (εμείς) τον κόσμο μέσα από τα μάτια των παιδιών, και να μαθαίνουμε στα παιδιά να βλέπουν τον κόσμο μέσα από τα μάτια των άλλων.

Η πορεία του κόσμους στις μέρες μας, η (απ)ανθρωπιά και η κοινωνική πτώση που βιώνουμε, οι πόλεμοι, η βία και ο ρατσιμός στην κοινωνία μας, μας οδηγεί αναπόφευκτα προς την επιλογή σχεδιασμού διαφορετικού τύπου δραστηριοτήτων.  

Η ενσυναίσθηση είναι μια σύνθετη δεξιότητα που χωρίζεται σε τρία επίπεδα, τα οποία πρέπει να έχουμε στο μυαλό μας όταν σχεδιάζουμε δραστηριότητες: 

 Γνωστική ενσυναίσθηση: Η ικανότητα του παιδιού να καταλάβει με το μυαλό του τι σκέφτεται ή τι νιώθει ο άλλος («Καταλαβαίνω ότι ο Νίκος είναι λυπημένος επειδή χάλασε ο πύργος του»).

Συναισθηματική ενσυναίσθηση: Η ικανότητα να νιώσει φυσικά ένα κομμάτι από το συναίσθημα του άλλου («Νιώθω και εγώ μια στεναχώρια βλέποντας τον Νίκο να κλαίει»).

Ενσυναισθητική ανταπόκριση (Συμπόνια σε πράξη): Το κίνητρο να κάνει κάτι για να βοηθήσει («Πηγαίνω κοντά του και του δίνω ένα τουβλάκι για να τον βοηθήσω να τον ξαναφτιάξει (τον πύργο)»).

 

Προσοχή! Ο οίκτος (λύπηση) δεν είναι κομμάτι της ενσυναίσθησης. Το να λυπάμαι τον φτωχό/τον άστεγο δεν σημαίνει οτι έχω αναπτύξει ικανότητες ενσυναίσθησης. Η ενσυναίσθηση είναι σαν ένας «μυς» που ''ατροφεί'' αν δεν τον γυμνάσουμε.

 

Πως ο εκπαιδευτικός γίνεται καθοδηγητής των παιδιών για την ανάπτυξη της ενσυναίσθησης

Με την ανάλυση πράξεων και σκέψεων, την επεξήγηση συναισθημάτων. 

Ας πάρουμε  ένα τυχαίο (και συχνό) φαινόμενο στην τάξη του νηπιαγωγείου: Ο Χ μαθητής χτύπησε τον Ψ μαθητή 

Η πρώτες ενέργειες ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ  να είναι "ζητησε συγνωμη" αλλα να αναλύσουμε τις πράξεις και τα συναισθήματα. 
Καλούμε τους δυο μαθητές και ζητάμε και απο τους δυο μαθητές να περιγράψουν τι έγινε. Τους βοηθάμε με ερωτήσεις να αντιληφθούν ποια ήταν η πηγή, η αφορμή, να γίνει το συμβάν. Στη συνέχεια εστιάζουμε στο συναίσθημα "πώς νομίζεις οτι ένιωσε ο χ, ο ψ και γιατί το νομίζεις αυτό"

ουσιαστικά με αυτό, μετατοπίζουμε το κέντρο βάρους από τον κανόνα («δεν χτυπάμε») στον άνθρωπο («κοίτα πώς νιώθει ο φίλος σου»). Έτσι χτίζεται η πραγματική συναισθηματική νοημοσύνη. 

 

Ας περάσουμε τώρα στα πρακτικά βήματα που μπορεί να ακολουθήσει ο εκπαιδευτικός. Τι καλύτερο για τα παιδιά, απο τα παιχνίδια. Ας δούμε μερικές ιδέες. 

πατηστε εδω για να δειτε το instagram post μας!

Παιχνίδια

1. ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΚΑΙ ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ

Πριν μπει ένα παιδί στη θέση κάποιου άλλου, πρέπει πρώτα να μάθει να ονομάζει και να αναγνωρίζει τα δικά του συναισθήματα, καθώς και τα οπτικά στοιχεία (εκφράσεις, στάση σώματος) των γύρω του.

α) Ο Καθρέφτης των Συναισθημάτων

Το παραδοσίακό παιχνίδι του καθρέφτη στο οποίο δυο μαθητές αντικρυστά μιμούνται τις κινήσεις ο ένας του άλλου σαν καθρέφτισμα. Εστιάζουμε σε ένα συναίσθημα κάθε φορά. 

Πώς παίζεται: Χωρίζουμε τα παιδιά σε ζευγάρια. Το ένα παιδί παίρνει μια κάρτα με ένα συναίσθημα (π.χ. λύπη, θυμός, έκπληξη, χαρά) και το αναπαριστά μόνο με το πρόσωπο και το σώμα του. Το άλλο παιδί κάνει τον «καθρέφτη» (αντιγράφει την έκφραση) και έπειτα προσπαθεί να μαντέψει τι νιώθει ο φίλος του.

Εναλλακτικά η αναγνώριση μπορεί να γίνει με συζήτηση στην ολομέλεια: «Πώς καταλάβατε ότι ο Γιώργος ήταν λυπημένος; Πώς ήταν τα φρύδια ή το στόμα του;» 

 

β) Το Μουσικό Τρένο των Συναισθημάτων 

Ομαδικό παιχνίδι με όλη την τάξη (μουσικοκινητικό). 

Μουσική (διαφορετικά είδη: χαρούμενη, έντονη/γρήγορη, αργή/μελαγχολική, μυστηριώδης κλπ).

Πώς παίζεται:

Τα παιδιά κάνουν ένα τρένο (ο ένας πίσω από τον άλλο, με τα χέρια τους ακουμπισμένα στους ώμους του μπροστινού).

Όταν ξεκινά η μουσική ξεκινά και το τρένο. Ο πρώτος μαθητής στη σειρά, ο οδηγός είναι εκείνος που δίνει το παράδειγμα για το πώς πρέπει να κινηθεί, βάσει της μουσικής, το τρένο.

Ο/Η νηπιαγωγός μπορεί να είναι ο σταθμάρχης και να ενθαρρύνεις / διευκρινίζει και βοηθά πχ ανάλογα με το ύφος της μουσικής, να ανακοινώνει: «Το τρένο μπαίνει στη χώρα της Χαράς!» ή «στη χώρα του Φόβου!», «του Θυμού!», «της Λύπης!» κλπ.

Τα παιδιά δηλαδή θα πρέπει να κινηθούν στο χώρο και να εκφράζουν το αντίστοιχο συναίσθημα. Για παράδειγμα στη χώρα του θυμού μπορεί το τρένο να κινείται με βαριά κοφτά βήματα και θυμωμένο πρόσωπο κ.ο.κ   

 

γ) Το συναίσθημα ...ταξιδεύει (θυμίζει ''σπασμένο τηλέφωνο'' μαζί με ''παντομίμα'').

καθισμένοι σε κύκλο,ξεκινά ο πρώτος μαθητής, γυρνά στο διπλανό συμμαθητή του και δίχως να μιλήσει παίρνει μια έκφραση στο πρόσωπο του που δείχνει κάποιο συναίσθημα (εναλλακτικά μπορεί να γίνει και με κάρτες). Το συναίσθημα ταξιδεύει από μαθητή σε μαθητή και ο τελευταίος πρέπει να το ονομάσει.

δ).  Ο Ντετέκτιβ των Συναισθημάτων (Σωματική έκφραση)

προαιρετικά μπορείτε να έχετε είτε έναν μεγεθυντικό φακό είτε ένα φτιαγμένο απο χαρτόνι 

Ιδανικά οι λευκές μάσκες (μάσκες χειροτεχνίας - υπάρχουν σε γνωστό μεγάλο παιχνιδομάγαζο) 

Ένας μαθητής ορίζεται ντετέκτιβ και βγαίνει απο την τάξη για λίγο, όσο η υπόλοιπη τάξη συμφωνεί για συμφωνεί μυστικά σε ένα συναίσθημα (π.χ. ντροπή) και όλοι παίρνουν την αντίστοιχη στάση σώματος και έκφραση, φορώντας τις μάσκες (δίχως δηλαδή το πρόσωπο να προδίδει το συναίσθημα). Οι μαθητές προσπαθούν με ολόκληρο το σώμα να αναπαραστήσουν το συμφωνημένο συναίσθημα.

Ο Ντετέκτιβ επιστρέφει στην τάξη κρατώντας τον μεγεθυντικό του φακό. Περνάει ανάμεσα από τους συμμαθητές του, εξετάζει τα πρόσωπα και τις στάσεις τους και προσπαθεί να μαντέψει: «Τι συμβαίνει σε αυτή την πόλη; Γιατί είναι όλοι έτσι;».

 ε) Μια θάλασσα....συναισθημάτων

Παίρνουμε ένα σεντόνι/ύφασμα  και το πιάνουν όλα τα παιδιά. Το σεντόνι αναπαριστά τη θάλασσα.

Με λεκτική προτροπή και με/χωρίς συνοδεία μουσικής η/ο νηπιαγωγός δίνει το σύνθημα

"Η θάλασσά μας νιώθει....." και το συνοδεύει με ένα συναίσθημα. 

Τα παιδιά κινούν το ύφασμα βάσει του συναισθήματος της  θάλασσας (με ή χωρίς τη συνοδεία μουσικής).

 

στ) Τα νησάκια των συναισθημάτων (ιδανικό για εξωτερικό χώρο)

Στήνουμε το χώρο χρησιμοποιώντας στεφάνια διαφορετικού χρώματος, ένα για κάθε συναίσθημα (έχουν οριστεί με άλλη δραστηριότητα τα χρώματα των συναισθημάτων). Κάθε στεφάνι είναι και ένα νησάκι. 

Τα παιδιά περπατούν ελέυθερα στο χώρο (μπορεί να υπάρχει κ μουσική ή ένα ρυθμικό πρόσταγμα).

Μόλις το ρυθμικό πρόσταγμα σταματά, ο/η νηπιαγωγός λέει μια πρόταση/μικρή ιστορία πχ  «Ο Λεωνίδας έχασε το αγαπημένο του αυτοκινητάκι» ή «Η Μαρία θα πάει το απόγευμα στο λούνα παρκ»

Τα παιδιά στη συνέχεια προσπαθούν γρήγορα να ταξιδέψουν στο σωστό νησάκι συναισθήματος ανάλογα με το συναίθημα που νιώθει ο πρωταγωνιστης της ιστορίας.

Μόλις τα παιδιά φτάσουν στο σωστό νησί  ο/η νηπιαγωγός λέει "τι σκέφτεστε" και τα παιδιά πρέπει να ανταποκριθουν κατα πώς θα αντιδρούσαν στην συγκεκριμένη ιστορία.δηλαδή να απαντήσουν για το παράδειγμα του Λεωνίδα "κρίμα στεναχωρέθηκα" ή για την Μαρία "Τέλεια χαίρομαι πολύ" κλπ   

Καρτέλες με τα συναισθήματα μπορείτε να κατεβάσετε δωρεάν, πατώντας στην εικόνα.